Berlijn
Vakantie

Berlijn

Berlijn, Pasen 2013

Het begon met een reisgids van een organisatie waar wij al eens eerder een goede ervaring mee hadden. Daar werd o.a. een bustocht van vijf dagen Berlijn aangeboden met allerlei excursies. De prijs en de organisatie zagen er redelijk uit. En er was o.a. een vertrekdatum op tweede paasdag, 1 april dit jaar. Dat bracht mij op het idee om voor mijn verjaardag (op 2 april werd ik 70 jaar) eens met z’n tweeën deze reis te maken. Ik had iets van: nu ben ik nog fit voor zoiets, en zoals het er nu naar uitziet worden zowel het inkomen als de fysieke conditie er in de nabije toekomst niet florissanter op.

Berlijn, met z’n geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog, van de Koude Oorlog, van De Muur, is vooral sinds de val van de Muur ‘in’,  daar wilde ik wel heen; weer goed weten hoe de dingen wanneer, waar en waarom gebeurd zijn. Want ik ben in de oorlog geboren – in 1943 – en de Koude Oorlog is in feite helemaal in ‘mijn tijd’ geweest. Daar wist ik wel ongeveer dingen van, maar niet (meer) precies.

Wel, ik ben wat dat betreft helemaal aan mijn trekken gekomen, en ook Arthur had zeker geen spijt van deze reis.

Er waren veel gegadigden voor deze reis. De bus, een dubbeldekker met koffieautomaat, drank en een toilet, vervoerde in totaal 81 mensen. De chauffeur die ook de functie van reisleider vervulde (regelde b.v. hotel en restaurants en reed ons overal heen), vertelde al  veel in de bus: het programma voor de dagen in Berlijn, maar ook over bijzonderheden die we onderweg zagen. Keurig met stops zowel heen als terug, van ongeveer om de twee uur. Hij wist ook  veel over Berlijn en de oorlogen te vertellen, b.v. over de laatste stop voor Berlijn: Rasthof Marienborn, voorheen checkpoint Alpha, de vroegere grensovergang naar het voormalige Oost Duitsland. Heel groot, vlak, wijd, met veel gebouwen en gebouwtjes. (zie foto). Onze gids in Berlijn, Paul, vertelde – later – uit eigen ervaring hoe daar lange rijen files stonden die allemaal nauwkeurig gecontroleerd moesten worden voordat ze via Oost Duitsland naar West Berlijn konden rijden. Niet gespeend van pesterij. Nu konden we er vrij rondlopen; een enkel gebouwtje hier en daar was open en je kon zien dat geprobeerd werd er langzamerhand een museum van te maken.

De drie dagen in Berlijn hadden we – dus – Paul als Nederlandse gids die sinds de begin jaren tachtig in Berlijn woonde. Hij wist van vrijwel alles de geschiedenis en kon het allemaal ook heel goed vertellen.  

Berlijn is in WO II gebombardeerd, veel prachtige gebouwen uit de Pruisische tijd (ongeveer rond 1700) zijn weg of zijn/waren beschadigd. Naderhand zijn vanwege de scheiding van Oost en West Berlijn door de machthebbers van Oost Duitsland ook nog eens de diverse huizen, gebouwen, een kerk, opgeblazen óm die scheiding mogelijk te maken! Ze stonden in de weg om een ‘Totenstreife’ bij de Muur aan te leggen, een brede strook grond niemandsland waarvoor de opdracht voor de soldaten die de Muur bewaakten was: schieten op alles wat je daar ziet bewegen. (foto)

Het betekent dat Berlijn na de val van de Muur in 1989 als het ware een gatenkaas was geworden, zowel door de bombardementen uit WO II als door het neerhalen van gebouwen om de bouw van de Muur mogelijk te maken; open plekken overal in de stad waar huizen of andere grote gebouwen hadden gestaan, op een manier dat je weet: zo zit de bouw van een stad niet in elkaar, dit is onnatuurlijk. En ook letterlijk andere gaten: gebouwen, muren van musea, waar veel kogelgaten nog in zitten. Ik noem Berlijn een ‘gewonde’ stad. Er wordt gewerkt aan herstel, in Oost Berlijn al direct na WO II, en tot op heden in heel Berlijn na de val van de Muur. Er wordt veel gedaan om situaties te bewaren als herinnering; de East side galery  (foto?) is een groot voorbeeld daarvan en op  veel plaatsen hangen allerhande grote foto’s buiten op muren en b.v. in de ondergrondse bij de Brandenburger Poort. Maar er is zoveel vernietigd dat twintig jaar niet genoeg voor herstel is, vooral ook omdat Berlijn failliet is. Er wordt regelmatig gezocht naar investeerders, en dat lukt soms ook wel. Daar is b.v. het prachtige moderne Sony Center een goed voorbeeld van, betaald door Sony en Mercedes. We bezochten dat ’s avonds en door de diverse soorten en kleuren verlichting en het ‘dak’ was het heel indrukwekkend en mooi.

De absurditeit om te bedenken een muur te bouwen op de (afgesproken) scheidslijn tussen Oost en West Duitsland, omdat er teveel Oost Duitsers blijvend naar de Westkant gingen: daar was het leven beter. Tot aan de Muur was over en weer bezoeken en reizen met pasjes wel mogelijk. West Duitsers die in Oost Berlijn werkten en omgekeerd konden met zo’n pasje redelijk goed heen en weer reizen. Totdat in één nacht tijd in Berlijn van noord naar zuid op de scheidslijn tussen Oost en West Berlijn , over een lengte van ruim 43 km, een afzetting van grote rollen prikkeldraad werd aangebracht, (prikkeldraadfoto in museum?) waarna direct met de bouw van de muur begonnen werd. Want die muur kon natuurlijk niet in één nacht tijd gebouwd worden! Daar stond de West Duitser met z’n tasje ’s morgens vroeg na z’n nachtdienst in Oost, bij het prikkeldraad: afgesloten, hij kon niet meer terug. En aan de overkant stond daar z’n vrouw, vijf maanden in verwachting, met een klein kind aan de hand en tranen in de ogen. En vier maanden later hief ze de baby hoog boven de muur uit, zodat de vader z’n kind kon zien! Van deze situatie zijn foto’s de hele wereld over gegaan. En zo waren er veel meer van dit soort absurde gevolgen van deze afsluiting die er ineens was.

We waren ook in Potsdam, zowel bij het paleis, het Schloss “Sans souci” (‘zonder zorgen’) van Frederik de Grote (mét alle verhalen) en bij het Schloss Ceciliënhof, het grote en mooie Engelse landhuis dat daar gebouwd was,  waar de conferentie van Potsdam werd gehouden tussen “de grote drie”: de betrekkelijk nieuwe president van Amerika  Harry S. Truman, de nieuwe Britse premier Clement R. Attlee (die Winston C.Churchill op het laatste moment verving) en de staatschef van de Sovjet-Unie Josef W.Stalin. Ondanks dat Frankrijk een klein deel van West Berlijn toegewezen kreeg mocht de Gaulle niet meedoen aan deze conferentie, omdat hij al voor de anti-Hittler-coalitie gecapituleerd had en met de nazi’s gecollaboreerd.  Zo kwam de verdeling van Berlijn, dat geheel in de DDR, Oost Duitsland, lag, tot stand. De z.g. buitenmuur om heel West Berlijn heen was totaal 155 km lang. Maar de West Berlijners konden nog steeds met pasjes door de DDR heen naar het westen reizen, en daarmee bleef West Berlijn bestaan en redelijk welvarend. Dat zinde Stalin niet en hij besloot West Berlijn, de daar gelegerde soldaten uit het Westen, uit te hongeren door ook de andere kant af te sluiten met een uitreisverbod en dicht op elkaar staande wachtposten om die situatie te bewaken. Maar er was een vliegveld in West Berlijn en Amerika en Engeland hadden vliegtuigen. Binnen no time was er de beroemde luchtbrug georganiseerd waarbij  vrijwel elke anderhalve minuut een boeiing opsteeg naar het Westen en vol proviand en andere benodigde zaken terugkeerde naar West Berlijn. Het plan van Stalin mislukte; hij gaf het op en haalde de bewaking aan die kant weg.

We waren bij het Holocaust-monument (foto), we wandelden door de Joodse wijk heen, bij de plek waar de Joodse begraafplaats was geweest en waar een soort verzorgingshuis voor ouderen had gestaan.  We hebben over de Spree gevaren, zijn bij checkpoint Charlie geweest (foto?), en we zijn in het Treptower Park bij het monument van het Rode Leger geweest, waar 35.000 Russische soldaten en hun officieren in een aantal massagraven begraven liggen, omgekomen bij de “slag om Berlijn” als reactie op Hittlers inval in Rusland die echter mislukte. Aan beide zijden veel verlies van soldaten. Jonge jongens die alleen maar vochten, moesten vechten van hun leiders, omdat die een bepaalde ideologie voor ogen hadden. Schandalig!

Dit Russische monument is indrukwekkend, en terecht worden nog steeds elk jaar daar deze omgekomen Russische soldaten herdacht.

We zijn in de hoge televisietoren geweest, we zijn in de prachtige (Protestantse) Dom van Berlijn geweest (helemaal naar boven geklommen tot de bovenste buitenomloop waar je kon komen) (foto?) en we zijn bij de prachtige herstelde/vernieuwde synagoge geweest – waar ook een hele geschiedenis aan verbonden is. Waar zijn we al niet geweest.

Het was een vol programma, maar in de schaarse “vrije” tijd hebben we dan ook nog met z’n tweeën ergens koffie gedronken, een keer met z’n tweeën ergens gegeten, en we zijn in het KaDeWe geweest. Zoals de buschauffeur zei: “Zes keer zo groot als de Bijenkorf en tien keer zo duur!”. Het Kaufhaus des Westens. En inderdaad: je kijkt je ogen uit. Mooie dingen en heel erg duur. En op elke verdieping wel een gelegenheid om iets te eten of te drinken, en de bovenste verdieping was daar helemaal voor ingericht. Daar hebben we dan toch maar even gebruik van gemaakt, evenals van de mooie en zeer schone toiletten aldaar. Bij de huishoudelijke artikelen stond een koffiezetmachine, helemaal met briljantjes bezet, voor 3500 euro. Daar zijn we nu voor aan het sparen! (haha).

En mijn verjaardag? Wel, Arthur heeft zich natuurlijk niet gehouden aan mijn uitdrukkelijke wens daar niets tegen wie dan ook, over te zeggen. ’s Avonds toen we met de hele groep ergens zaten te eten en de spullen van de hoofdmaaltijd afgeruimd waren kwam de buschauffeur/reisleider op onze tafel toe gelopen en, staande bij mijn stoel kondigde hij luid aan, dat we een jarige in de groep hadden die vandaag 50 jaar werd. Met de vraag aan mij of dat juist was. Ja natuurlijk, zei ik, was dat juist! Daarna werd ik door iedereen toegezongen en de baas van het restaurant had het toetje voor onze tafel extra mooi, met kaarsjes en zo, opgemaakt. Ja, het was natuurlijk toch wel een beetje leuk! Maar even later werd aan onze tafel aan mij gevraagd hoe oud ik nu echt was geworden. Waarop ik constateerde, dat 50 jaar dus kennelijk niet geloofd werd! Lachen allemaal. Nou, eerst dan maar een rondje schatten en daarna de echte leeftijd. En dat had echt niemand gedacht, hoorde ik zeggen, 70 jaar. De schattingen laten zo tussen de 62 en 67 jaar. En dat kan er dan weer mee door.

Het zat er weer op. Vrijdagmorgen half negen vertrokken we weer; ´s avonds het gezamenlijk afscheidsdiner bij `Juffrouw Tok`, het restaurant in Didam waar de wisselplaats voor passagiers van alle bussen was, die voor deze reisorganisatie reden, waarna iedereen weer keurig naar zijn opstapplaats gereden werd. Onze auto stond er weer, net als een paar jaar geleden toen we naar Praag waren: niets mee gebeurd. We waren ongeveer tien uur ´s avonds thuis.

(foto?)

Engelien

16 april 2013

N.b.: mocht je twijfelen over de juistheid van vermelde feiten: de info die we van de gids hoorden én die in een boekje over Berlijn alsmede die op het internet wijken soms iets van elkaar af. Info op het internet is waarschijnlijk de meest betrouwbare.